Deze site gebruikt cookies als je geregstreerde gebruiker bent en inlogt

Artikelindex

Hertogdom Brabant

Brabant 1477Brabant was oorspronkelijk de naam van een Karolingisch gouwgraafschap (pagus Bracbatensis) dat zich uitstrekte tussen de Schelde en de Dijle. Ten noorden daarvan lag een gebied dat Taxandrië heette, naar de stammen die het ooit bevolkten. Dat was in Romeinse en Frankische bronnen terug te vinden.

Vanaf de 13e eeuw is het de naam van een hertogdom in het westen van het Heilige (Duitse) Roomse Rijk. Zie het kaartje met de situatie uit 1477. Zijn grondgebied bestond voornamelijk uit de drie hedendaagse Belgische provincies Vlaams-Brabant, Waals-Brabant en Antwerpen, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het merendeel van de hedendaagse Nederlandse provincie Noord-Brabant. Verder hoorden de zogenaamde Landen van Overmaze erbij, een gebied dat ongeveer overeenkomt met het zuiden van de Nederlandse provincie Limburg, alsook het Duitse Herzogenrath.

De Brabantse natie was naar territoriale omvang vrijwel voltooid met het toekennen van de hertogtitel van Neder-Lotharingen, waaronder grotendeels het Huidige Nederland en België, aan Godfried I van Leuven (ook bekend als Godfried met den baard) door de Duitse keizer in 1106 (zie ook: hertogen van Brabant). Brabant was daar slechts een deel van. Institutioneel volgt de bevestiging pas in 1183/1184, met de verheffing van het landgraafschap Brabant (tussen Dender en Zenne) tot hertogdom ten gunste van Hendrik I van Brabant. In 1190, enkele dagen na de dood van Godfried III van Leuven werd tijdens een landdag in de abdij Comburg (Schwäbisch Hall) het hertogschap van Neder-Lotharingen gezagsloos verklaard, maar behielden de graven van Leuven het recht om het hertogelijke gezag uit te oefenen binnen de door hun gecontroleerde graafschappen en voogdijgebieden, het hertogdom Brabant bleef bestaan.

Verdere uitbreidingen gingen vooral naar het oosten. In 1288 verslaat Jan I van Brabant in de Slag bij Woeringen de Keulse aartsbisschop en wint het hertogdom Limburg (niet te verwarren met de huidige Belgische en Nederlandse provincies), er ontstaat een band tussen de twee hertogdommen die 5 eeuwen zal duren. In 1430 komt Brabant bij het huis van Bourgondië, waarvan hertog Filips de Goede op dat ogenblik bezig is een rijk uit te bouwen dat in de 16e eeuw de Zeventien Provinciën zal gaan heten. Blaeu 1645 Brabantia DucatusOp het oude kaartje van Babantia Ducatus, jawel het hertogdom, zoals het in 1645 was volgens de cartograaf Bleau. De bovenkant van de kaart is niet het noorden, maar het westen... In het gebied rechtsboven is het graafschap Hoogstraten te vinden, iets groter dan de huidige gemeente, als deel van het hertogdom. Het land van Hoogstraten werd een graafschap rond 1518, onder graaf Antoon I van Lalaing . Ongeveer heel West-Brabant was in die tijd deel van de baronie van Breda en markizaat van Bergen-op-Zoom.

Het hertogdom bestond van 1183 tot 1795 en vormde het hart van de Nederlanden. Zijn belangrijkste steden waren Brussel, Antwerpen, Leuven, Breda, 's-Hertogenbosch en Lier. De stad Mechelen maakte deel uit van de heerlijkheid Mechelen, een enclave in het hertogdom Brabant. Na de Nederlandse Opstand, de oorlog tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en het Habsburgse bewind, werd Staats-Brabant afgesplitst van het hertogdom.